Білім – елдің адами капиталының негізі. Сондықтан балалардың сапалы білім алуына жағдай жасау мемлекеттік саясаттың басты бағыттарының бірі болып келеді. Осы мақсатта Қазақстанда іске қосылған «Келешек» бірыңғай ерікті жинақтау жүйесі ата-аналарға баласының жоғары немесе техникалық-кәсіптік білім алуына алдын ала қаржы жинауға мүмкіндік беретін жаңа тетікке айналды. Бұл бастама Түркістан облысы үшін де ерекше маңызға ие. Өйткені өңір республикадағы халық саны ең көп аймақ саналады әрі мұнда мектеп жасындағы балалардың үлесі жоғары.
«Келешек» жүйесі дегеніміз не?
«Келешек» – мемлекет, ата-ана және қаржы ұйымдарының қатысуымен баланың білім алуына қаражат жинауға арналған бірыңғай ерікті жинақтау жүйесі. Оның басты мақсаты – әрбір қазақстандық баланың болашақта жоғары немесе техникалық-кәсіптік білім алуына қаржылық мүмкіндік қалыптастыру. Жүйеде ата-аналардың ерікті жарналары, мемлекеттік қолдау, инвестициялық кіріс және өзге де жинақ көздері біріктіріледі.
Жүйе Мемлекет басшысының білімге қолжетімділікті арттыру жөніндегі тапсырмасын іске асыру мақсатында енгізілді. Оның ерекшелігі – жинақ тек банктік депозитпен шектелмей, сақтандыру өнімдері мен «Ұлттық қор – балаларға» бастамасымен де сабақтастырылған.
Мемлекеттік қолдаудың жаңа моделі
«Келешек» жүйесінің ең басты артықшылығы – мемлекет тарапынан көрсетілетін қолдау.
Жүйе бойынша 5 жасқа толған балаға бір рет бастапқы білім беру капиталы беріледі. 2026 жылғы мөлшер бойынша бұл сома көпшілік балалар үшін 60 АЕК, ал жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар үшін 120 АЕК көлемінде белгіленген. Сонымен қатар жинақтарға жыл сайын мемлекеттік сыйлықақы есептеледі. Әлеуметтік осал санаттағы балалар үшін сыйлықақы көлемі жоғарырақ қарастырылған.
Мұндай тәсіл ата-аналардың жинақ жасауға деген ынтасын арттырып қана қоймай, баланың болашақ оқу шығынын алдын ала жоспарлауға мүмкіндік береді.
Түркістан облысы үшін маңызы
Түркістан облысы – еліміздегі демографиялық өсімі жоғары өңір. Жыл сайын мыңдаған бала мектеп табалдырығын аттап, кейін колледждер мен жоғары оқу орындарына түседі. Сондықтан білімге арналған ұзақ мерзімді жинақ жүйесінің өңір үшін маңызы ерекше.
Өңірде «Келешек» жүйесін түсіндіру бағытында аудандық әкімдіктер, білім бөлімдері, қаржы ұйымдары мен жауапты мемлекеттік органдар бірлескен ақпараттық жұмыстар жүргізуде. Ата-аналарға жүйеге қатысу шарттары, депозит ашу тәртібі, мемлекеттік сыйлықақылар мен бастапқы капитал алу талаптары кеңінен түсіндіріліп келеді. Мәселен, Сауран ауданында ауылдық округтерде тұрғындармен кездесулер өткізіліп, жүйенің мүмкіндіктері жан-жақты насихатталған.
Бұл жұмыстардың негізгі мақсаты – халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру және балалардың болашағына ерте бастан инвестиция салу мәдениетін қалыптастыру.
«Ұлттық қор – балаларға» бастамасымен байланысы
«Келешек» жүйесінің тағы бір ерекшелігі – оның «Ұлттық қор – балаларға» бастамасымен сабақтасуы.
Әрбір кәмелетке толмаған Қазақстан азаматы Ұлттық қордың инвестициялық табысынан үлес алады. Кейін бала 18 жасқа толғанда осы қаражат пен «Келешек» жүйесінде жиналған қаржы біріктіріліп, білім алу шығындарын төлеуге пайдаланылуы мүмкін. Бұл ата-аналардың жеке жинақтарын мемлекеттік қолдаумен толықтыратын тиімді модель болып саналады.
Түркістан облысындағы әлеуметтік тиімділік
Сарапшылардың пікірінше, Түркістан облысында бұл жүйенің бірнеше маңызды әлеуметтік артықшылығы бар.
Біріншіден, көпбалалы отбасылар басым өңір үшін білім шығынын алдын ала жоспарлау мүмкіндігі пайда болады.
Екіншіден, ауылдық жерлердегі балалардың жоғары білімге қолжетімділігі артады. Себебі қаржы мәселесіне байланысты оқудан бас тарту тәуекелі төмендейді.
Үшіншіден, ата-аналардың қаржылық жоспарлау мәдениеті қалыптасады. Ай сайын аз мөлшерде қаражат жинаудың өзі ұзақ мерзімде қомақты капиталға айналуы мүмкін.
Төртіншіден, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытуға да оң ықпал етеді. Жинақталған қаражат тек университетте ғана емес, колледждерде білім алу үшін де пайдаланылуы мүмкін.
Жинақталған қаражат қалай пайдаланылады?
Жүйеде жиналған қаражат ең алдымен білім беру қызметтерінің ақысын төлеуге бағытталады. Егер бала мемлекеттік білім грантын жеңіп алса, қолданыстағы тәртіпке сәйкес жинақты магистратура немесе докторантурада оқу үшін пайдалануына, белгілі бір талаптар сақталған жағдайда тұрғын үй жағдайын жақсартуға бағыттауына немесе жинақты әрі қарай жалғастыруына мүмкіндік бар.
Бұл икемділік жүйенің тартымдылығын арттырады.
Қандай міндеттер өзекті?
Соған қарамастан, Түркістан облысында жүйені толыққанды енгізу үшін бірқатар бағыттарға назар аудару қажет.
Ең алдымен ауыл тұрғындарының ақпараттандырылуын күшейту маңызды. Кейбір шалғай елді мекендерде ата-аналардың жаңа жүйенің мүмкіндіктері туралы ақпараты жеткіліксіз болуы мүмкін.
Сонымен қатар халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру, банктік және сақтандыру өнімдерін түсіндіру, жастар мен жас отбасыларға арналған консультациялық жұмыстарды күшейту қажет.
Бұдан бөлек, білім беру ұйымдары, қаржы институттары және жергілікті атқарушы органдар арасындағы өзара байланысты нығайту жүйенің тиімділігін арттыра түседі.
Қорытынды
«Келешек» бірыңғай ерікті жинақтау жүйесі – балалардың сапалы білім алуына бағытталған ұзақ мерзімді әлеуметтік инвестиция. Ол ата-аналардың жауапкершілігін мемлекеттік қолдау тетіктерімен ұштастырып, білімге қолжетімділікті кеңейтуді көздейді.
Түркістан облысы сияқты жас тұрғындары көп өңір үшін бұл жүйенің маңызы ерекше. Өңірде ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының күшеюі, қаржы ұйымдарының белсенділігі және халықтың жүйеге қызығушылығы арта түскен сайын балалардың болашақ білімін қаржыландырудың жаңа мәдениеті қалыптасады.
Ұзақ мерзімді перспективада «Келешек» жүйесі өңірдегі адами капиталдың сапасын арттыруға, жастардың жоғары және техникалық-кәсіптік білімге қолжетімділігін кеңейтуге, сондай-ақ әрбір отбасының білімге инвестиция жасау дәстүрін орнықтыруға елеулі үлес қоса алады.