Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес елімізде ауылдық округ әкімдерін тікелей сайлау жүйесі енгізілді. 2021-2024 жылдар аралығында 2 641 әкім сайланды, олардың шамамен 70%-ы осы лауазымға алғаш рет келді. Жалпы, ауыл әкімдерінің 97%-дан астамы сайланды. Бұл туралы ОКҚ алаңында ҚР ұлттық экономика вице-министрі Бауыржан Омарбеков мәлімдеді.
Сондай-ақ оның айтуынша, ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен «Аманат» партиясы министрліктің қолдауымен аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер мен ауылдық округтер әкімдерін қайта даярлау бағдарламасын әзірледі.
Жобаның негізгі мақсаттары – жергілікті өзін-өзі басқару мәселелерін тиімді шешу және әкімдердің кәсіби және басқарушылық құзыреттерін арттыру есебінен тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз ету.
Оқыту қорытындысы бойынша қатысушы ауылдық округтердің Экономикалық даму бағдарламаларын әзірлейді. Қазіргі уақытта бағдарлама аясында еліміздің 17 өңірінен 1 815 ауыл әкімі білім алуда. Бұдан бөлек, ауылдық округ әкімдерінің өкілеттіктерін кеңейту мақсатында мынадай шаралар ұсынылады:
— әкімдерге азаматтық қызметшілерге еңбекақы төлеудің белгіленген жүйесі бойынша еңбек шарты шеңберінде жұмыскерлерді жалдау құқығын беру;
— халыққа ақылы қызмет көрсету құқығымен арнайы техника мен ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуға рұқсат беру;
— әкімдер мен олардың аппараттарының көше саудасын мониторингілеу, қоғамдық орындарды абаттандыру, балалар ойын алаңдарын пайдалануды бақылау, ақылы қызметтер көрсету және басқа да мәселелер бойынша өкілеттіктерін кеңейту.
– Бұл инновациялар Парламент Мәжілісінің депутаттарымен қосымша пысықталатын болады, – деп толықтырды спикер.
Бауыржан Омарбеков атап өткендей, тағы бір өзекті мәселе – ауыл бюджетінің кіріс көздерін кеңейту. Қазіргі уақытта бюджеттің 4 деңгейіндегі кірістер салық түсімдерінің 8 түрі және аудандық бюджеттен түсетін түрлі түсім, айыппұлдар мен трансферттер есебінен қалыптастырылады.
4 деңгейдегі кірістер енгізілген сәттен бастап кірістер екі есеге өсті. Мәселен, 2023 жылдың қорытындысы бойынша 4 деңгейдегі бюджеттің жоспарлы түсімдері 308 млрд. теңгені құрады, ал іс жүзінде 320 млрд. теңге түсті, бұл жоспардан 103,8%-ға жоғары. Бұл ретте вице-министр ауылдық бюджеттердің қаржылық дербестігін арттыру қажеттігін атап өтті. Осыған байланысты келесі түсімдерді беру есебінен ауылдық округтер бюджетінің кіріс көздерін кеңейту ұсынылады:
— заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің мүлік салығының бөліктері;
— су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемдер;
— белгілі бір қызмет түрлерімен айналысу құқығы үшін лицензиялық алым;
— белгілі бір қызмет түрлеріне лицензияларды пайдаланғаны үшін төлемдер.
Бұдан бөлек, Бюджет кодексінің жаңа жобасы шеңберінде 4 деңгейдегі бюджетке кең таралған пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салықты беру жоспарлануда. Осылайша, 4 деңгейдегі бюджеттің өз кірістерін 4 есеге – 68 млрд. теңгеден 263 млрд. теңгеге дейін ұлғайту күтілуде. Ауылдық бюджеттердің кіріс көздерін кеңейту жөніндегі жұмыс жалғасады.